شناسایی ابعاد تاب آوری و تاثیر آن بر پایداری شهری (مطالعه موردی: شهر رشت)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

2 گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

4 گروه جغرافیا، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

شهرها در آینده، بیشتر مردم جهان را در خود جای خواهند داد؛ بنابراین، تمرکز مدیران باید بر پایدارترکردن و تاب­آورکردن این مکان­ها باشد. تاب­آوری شهری مفهومی است که به­تازگی مورد توجّه برنامه­ریزان و مدیران شهری در سراسر جهان قرار گرفته است. این امر در واکنش به حوادث طبیعی و بحران­های اقتصادی و اجتماعی - سیاسی، به­مثابة مفهومی کلیدی جایگاه ویژه‌ای یافته است. نوشتار پیش رو با هدف شناسایی ابعاد تاب­آوری شهری و ارتباط آن­ها با پایداری شهری، در شهر رشت انجام شده است. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی، کاربردی - توسعه­ای و شیوة گردآوری اطلاعات، اسنادی و پیمایشی (زمینه­یاب) بوده است. نمونة آماری پژوهش شامل 35 نفر از کارشناسان آشنا به موضوع بوده­اند که به روش دلفی انتخاب و در سه مرحله دربارة پرسش­های پژوهش به اجماع رسیده­اند. داده­ها با نرم­افزارهای اِس.پی.­اِس.­اِس. و لیزرل تحلیل شده­اند. برای تعیین روایی گویه­ها از مدل تحلیل عاملی تأییدی مرتبة اول و برای سنجش پایایی آن از آزمون آلفای کرونباخ بهره گرفته شده است. نتایج مدل اندازه­گیری ضرایب استانداردشده، نشان­دهندة همبستگی بین متغیّرهای مکنون و شاخص­های متناظر بوده است. یافته­های تحلیل مسیر تأییدی (مدل ساختاری) نشان داد که تاب­آوری اجتماعی (87/ 0= Beta؛ 19/8 = T)، تاب­آوری اقتصادی (84/0 = Beta؛ 62/5 = T)، تاب­آوری زیست­محیطی - کالبدی (85/0 = Beta؛ 78/9 = T) و تاب­آوری نهادی (85/0 = Beta؛ 17/8 = T) بر پایداری شهری مؤثّرند؛ بنابراین نتیجه گرفته شد که تاب­آوری شهری را می­توان به­منزلة شالودة پایداری شهری مطرح کرد و توجّه به مزایای تاب­آوری شهری در راستای تقویت سیستم­های شهری پایدار، عاملی حیاتی در دستیابی به آیندة مطلوب شهری است.

کلیدواژه‌ها


رضائی، محمدرضا؛ سرائی، محمدحسین و بسطامی­نیا، امیر (1395). تبیین و تحلیل مفهوم تاب­آوری و شاخص­ها و چارچوب­های آن در سوانح طبیعی. فصلنامة دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 6 (1)، 32-46.

محسنین، شهریار و اسفیدانی، محمدرحیم (1392). مدل­سازی معادلات ساختاری به­کمک نرم­افزار لیزرل. چاپ اول، تهران، مهریان نشر.

References

Abesamis, P. N., Corrigan, C., Drew, M., Campbell, S. & Samonte, G. (2006). Social Resilience: A literature review on building resilience into human marine communities in and around MPA networks. MPA Networks Learning Partnership, Global Conservation Program, USAID. Available online at http://www.reefresilience.org/pdf/Social_ Resilience_Literature_Review. pdf.

Adger, N. (2000). Social and Ecological Resilience: Are They Related?. Progress in Human Geography, 24, 347-364.

Ahern, J. (2011). From fail-safe to safe-to-fail: Sustainability and resilience in the new urban world. Landscape and Urban Planning, 100 (4), 341-343.

Ajibade, I. (2017). Can a future city enhance urban resilience and sustainability? A political ecology analysis of Eko Atlantic city, Nigeri. International Journal of Disaster Risk Reduction, 26, 85-92.

Borsekova, K., Nijkamp, P. & Guevara, P. (2018). Urban resilience patterns after an external shock: An exploratory study. International Journal of Disaster Risk Reduction, 31, 381-392.

Brand, F. S. & Jax, K. (2007). Focusing the meaning (s) of resilience: Resilience as a descriptive concept and a boundary object. Ecology & Society, 12 (1), 23.

Brown, A., Dayal, A. & Rumbaitis Del Rio, C. (2012). From practice to theory: Emerging lessons from Asia for building urban climate change resilience. Environment and Urbanization, 24 (2), 531-556.

Chelleri, L., Schuetze, T. & Salvati, L. (2015). Integrating resilience with urban sustainability in neglected neighborhoods: Challenges and opportunities of transitioning to decentralized water management in Mexico City. Habitat Int, 48, 122-130.

Cimellaro, G. P. (2016). Urban Resilience for Emergency Response and Recovery, Fundamental Concepts and Applications. Springer International Publishing, Switzerland.

Coaffee, J. (2008). Risk, Resilience and Environmentally sustainable city. Energy Policy, 36 (12), 4633-4638.

Cutter, S., Christopher, G. & Emrich, T. (2011). Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7 (1), 235-239.

Davoudi, S. (2012). Resilience: A Bridging Concept or a Dead End?. Planning Theory & Practice, 13 (2), 299-333.

Doyle, A. (2016). Operationalising Resilience within Urban Planning – Bridging Theory and Practice. plaNext– next generation planning, 3, 101-113.

EPA: United States Environmental Protection Agency (2015). Environmental Resilience: Exploring Scientific Concepts for Strengthening Community Resilience to Disasters. Office of Research and Development National Homeland Security Research Center.

Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: Creating resilient cities. Natural Hazards Review, 4 (3), 136-143.

Grabowski, Z. J., P. Zion Klos & Monfreda, Ch. (2018). Enhancing urban resilience knowledge systems through experiential pluralis. Environmental Science and Policy, 96, 70-76.

Holling, C. S. (1973). Resilience and Stability of Ecological System. Annual Review of Ecology and Systematics, 4, 1-23.

Holling, C. S. (1986). The resilience of terrestrial ecosystems: local surprise and global change. In: W.C. Clark, R. E. Munn (Eds.), Sustainable Development of the Biosphere, (pp. 297-317). Cambridge: Cambridge University Press.

Kiss, T. & Miklos Kiss, V. (2018). Ecology-related resilience in urban planning – A complex approach for Pécs (Hungary). Ecological Economics, 144, 160-170.

Lang, T. (2009). Institutional perspectives of local development in Germany and England: a comparative study about regeneration in old industrial towns experiencing decline. Published online at the Institutional Repository of the University of Potsdam: http://opus.kobv.de/ubp/volltexte/2009/3734.

McPhearson, T., Andersson, E., Elmqvist, Th. & Frantzeskaki, N. (2014). Resilience of and through urban ecosystem services. Ecosystem Services, http://dx.doi.org/10.1016/j.ecoser. 2014.07.012i.

Meerow, S. & Newell, J. P. (2016). Urban resilience for whom, what, when, where, and why?. Urban Geography, 1-22.

Meerow, S., Newell, J. P. & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning, 147, 38-49.

Mehmood, A. (2016). Of resilient places: planning for urban resilience. European Planning Studies, 24 (2), 407-419.

Mohsenin, SH. & Esfidani, M. R. (2013). Structual Equation Modeling with Lisrel (Educational and Practical). First Edition, Mehraban Puplication, Tehran. (In Persian)

Norris, H. (2008). Community r esilience as a metaphor, theory, set of capacities and strategy for disaster readiness. AmericanJournal of Community Psychology, (41), 127-150.

Patel, R. & Nosal, L. (2016). Defining the Resilient City. United Nations University Centre for Policy Research, Working Paper 6, 1-21.

Pisano, U. (2012). Resilience and Sustainable Development: Theory of Resilience, Systems Thinking and Adaptive Governance. European Sustainable Development Network (ESDN) Quarterly Report No. 26; ESDN: Vienna, Austria.

Proag, V. (2014). Assessing and measuring resilience. Procedia Economics and Finance, 18, 222-229.

Redman, C. (2014). Should sustainability and resilience be combined or remain distinct pursuits?. Ecol. Soc, 19 (2), 37.

Rezayi, M. R., Saraei, M. H. & Bastaminiya, A. (2016). Explanation and Analysis of the Concept of Resilience and its Indicators and Frameworks in Natural Disasters. Disaster Prevention and Management Knowledge, 6 (1), 32-46. (In Persian)

Romero-Lankao, P. Gnatz, D. M., Wilhelmi, O. & Hayden, M. (2016). Urban Sustainability and Resilience: From Theory to Practice. Sustainability, 8 (12), 1-19.

Rose, A. Z. (2009). Economic Resilience to Disasters, Published Articles & Papers, Paper 75.

Salvin, M. (2011). The Triple Bottom Line: Sustainability Principles, Practice, and Perspective in America’s Cities. Island Press, Washington, D.C.

Saunders, W. S. A. & Becker, J. S. (2015). A discussion of resilience and sustainability: Land use planning recovery from the Canterbury earthquake sequence, New Zealand. International Journal of Disaster Risk Reduction, 14, 73-81.

Sharifi, A., Chelleri, L., Fox-Lent, C., Grafakos, S., Pathak, M., Olazabal, M., Moloney, S., Yumagulova, L. & Yamagata, Y. (2017). Conceptualizing Dimensions and Characteristics of Urban Resilience: Insights from a Co-Design Process. Sustainability, 9 (6), 1032. doi:10. 3390/su9061032.

Tanner, Th., Lewis, D., Wrathall, D., Bronen, R., Cradock-Henry, N., Huq, S., Lawless, Ch., Nawrotzki, R., Prasad, V., Rahman, M. A., Alaniz, R., King, K., McNamara, K., Nadiruzzaman, M., Henly-Shepard, S. & Thomalla, F. (2014). Livelihood resilience in the face of climate change. Nature Climate Change, 1, 22-26.

Timon, M. (2014). The rise of resilience: Linking resilience and sustainability in city planning. Urban ecology at The New School in New York City, New York.

Tyler, S. & Moench, M. (2012). A framework for urban climate resilience. Climate and Development, 4 (4), 311-326.

URBACT (2016). Urban Resilience: A concept for co-creating cities of the future. EU (European Regional Development Fund), 1-479.

White, I. & O’Hare P. (2014). From rhetoric to reality: which resilience, why resilience, and whose resilience in spatial planning?. Environment and Planning C: Government and Policy, 32 (5), 934-950.

World Bank (2012). Building Urban Resilience, Principles, Tools and Practice, Managing the Risks of Disasters in East asia and The Pacific. The International Bank for Reconstruction and Development. Washington, DC, USA.

World Bank (2013). The World Bank Annual Report 2013; World Bank:Poverty, The International Bank for Reconstruction and Development, Washington, DC, USA.

World Bank (2015). Investing In Urban Resilience, Protecting and Promoting Development in a Changing World. The International Bank for Reconstruction and Development Washington DC, ww.worldbank.org.

Zhang, X. & Li, H. (2018). Urban resilience and urban sustainability: What we know and what do not know?. Cities, 72, 141-148.