شناسایی و ارزیابی عوامل کالبدی و محیطی مؤثر بر پایداری اکولوژیکی کلان‌شهرها با رویکرد مدل‌سازی فضایی-آماری (مطالعه موردی: کلان‌شهر اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

3 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

چکیده

رشد شتابان شهرنشینی و گسترش کالبدی شهرها در دهه‌های اخیر، چالش‌های زیست‌محیطی متعددی به‌ویژه افزایش انتشار کربن و تضعیف پایداری اکولوژیکی را به همراه داشته است. کلان‌شهر اصفهان به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم صنعتی و تاریخی ایران، در سال‌های اخیر با تشدید فشارهای محیطی ناشی از تراکم جمعیتی، فعالیت‌های اقتصادی کربن محور و محدودیت منابع طبیعی مواجه بوده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و ارزیابی عوامل مؤثر بر پایداری اکولوژیکی کلان‌شهر اصفهان با تأکید بر نقش انتشار کربن و ساختارهای کالبدی–اقتصادی شهر است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکرد ترکیبی انجام شد. در این راستا، تحلیل فضایی با سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، مدل‌سازی آماری با رگرسیون چندگانه خطی در SPSS به کار گرفته شد. جامعه آماری شهروندان کلان‌شهر اصفهان بوده و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین و به روش نمونه‌گیری طبقه‌ای در مناطق پانزده‌گانه توزیع گردید. داده‌ها با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، آمارهای رسمی، نقشه‌های مکانی و پرسشنامه میدانی گردآوری شد. نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد مدل پژوهش با ضریب تعیین 0.879، 87.9 درصد از تغییرات پایداری اکولوژیکی شهر را تبیین می‌کند. بر اساس یافته‌ها، شاخص جمعیت شهری (β=0.462) مهم‌ترین عامل است و پس از آن میزان انتشار کربن (β=0.361)، الگوی فعالیت‌های اقتصادی (β=0.129) و سرانه فضای سبز شهری (β=0.065) قرار دارند. همچنین تحلیل فضایی نشان داد پایداری اکولوژیکی در مناطق شهری اصفهان نابرابر است؛ به‌طوری‌که مناطق مرکزی وضعیت مطلوب‌تری نسبت به مناطق پیرامونی و حاشیه‌ای دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات