تحلیل نظام‌های ارزشی کشاورزان در شکل‌گیری خشکسالی انسان‌محور در دشت ماهیدشت: مطالعه‌ای بر مبنای نظریه ارزش‌های بنیادین شوارتز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه ترویج و آموزش کشاورزی. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی. دانشگاه رازی. کرمانشاه. ایران.

2 استاد، ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی ، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

3 گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.22126/ges.2026.14119.2997

چکیده

شناسایی نظام‌های ارزشی کشاورزان دشت ماهیدشت و تبیین نقش آن‌ها در شکل‌گیری پدیده خشکسالی انسان‌محور هدف اصلی این پژوهش بود. جامعه مورد مطالعه شامل کشاورزان آبی‌کار دشت ماهیدشت بودند (225 نفر). ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخت بود که پایایی و روایی آن با استفاده از محاسبه‌ی آلفای کرونباخ و نظرسنجی از متخصصان موضوعی تأیید شد. در این پژوهش از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده با انتساب متناسب استفاده شد. با استفاده از روش تحلیلی مقیاس‌سازی چند بعدی Multidimensional scaling: MDS) ) ابتدا ساختار فضایی و آرایش ارزش‌های ده‌گانه بنیادین شوارتز در میان پاسخگویان ترسیم و میزان انطباق آن با مدل نظری بررسی شد. سپس بر پایه‌ی ابعاد ارزشی حاصل، تحلیل خوشه‌ای K-Meanse جهت شناسایی و طبقه‌بندی نظام‌های ارزشی متفاوت کشاورزان انجام گرفت. داده‌ها در محیط نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که الگوی فضایی ارزش‌ها با ساختار نظری شوارتز از برازش خوبی برخوردار است به طوری که ارزش‌های همسو در مجاورت یکدیگر و ارزش‌های متضاد در دو سوی مقابل هم قرار گرفته‌اند. همچنین، نتایج تحلیل خوشه‌ای وجود سه نظام ارزشی متمایز را در میان کشاورزان آشکار نمود که در آن بعد ارزشی توجه به تعالی خود به عنوان نظام ارزشی غالب و پس از آن ابعاد ارزشی محافظه‌کاری و از خود گذشتگی به ترتیب دارای اولویت بودند. نتایج این مطالعه دستاوردهای مهمی را برای سیاستگذاران و مسوولان دارد بدین صورت که با بهره‌گیری از ‌نظام‌های ارزشی، راهبردهای خود را متناسب با اولویت‌های بهره‌برداران طراحی نموده تا میزان اثربخشی طرح‌های مدیریت منابع آب به حداکثر برسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات