ارزیابی پویایی مکانی-زمانی کیفیت محیط اکولوژیکی استان لرستان پس از سیلاب با رویکرد سنجش‎ازدور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

چکیده

بلایای طبیعی معمولاً باعث تخریب محیط‌زیست می‌شوند. ارزیابی علمی و کمی از کیفیت محیط‌زیست اکولوژیکی و روند بهبودی آن پس از وقوع بلایا، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی برای کاهش خطرات آینده فراهم کند. در این پژوهش، سیلاب فروردین‌ماه سال 1398 استان لرستان به‌عنوان نمونه‌ای برای بررسی تغییرات زمانی و مکانی و همچنین عوامل مؤثر بر کیفیت محیط اکولوژیکی قبل و بعد از سیلاب انتخاب شد. ابتدا از داده‌های مودیس برای ساخت شاخص اکولوژیکی مبتنی بر سنجش‎ازدور استفاده شد. سپس تغییرات زمانی و مکانی کیفیت محیط اکولوژیکی استان لرستان از سال 1394 تا 1403 بررسی شد و روابط خودهمبستگی فضایی نیز تحلیل گردید. درنهایت، مدل GeoDetector برای شناسایی عوامل مؤثر در بازیابی محیط‌زیست پس از سیلاب به ‌کار گرفته شد. نتایج نشان داد که درنتیجه سیلاب شاخص RSEI از عدد 7658/0 به 6081/0 کاهش یافته و دوباره به عدد 6514/0 رسیده است. این تغییرات نشان از تأثیر پدیده سیلاب در کیفیت محیط‌زیست استان دارد. از نظر مکانی، مناطق با کیفیت بالاتر بیشتر در بخش‌های مرکزی و شرقی استان قرار دارند، در حالی که بخش‌های شمال ‌غربی و جنوب ‌شرقی کیفیت پایین‌تری دارند. شاخص موران بالاتر از 75/0 بود که نشان‌دهنده همبستگی و خوشه‌بندی مکانی قوی کیفیت محیط‌زیست است. بر اساس مدل GeoDetector، دو عامل ارتفاع و تراکم جمعیت، مهم‌ترین نقش را در تغییرات کیفیت محیط اکولوژیکی پس از رخداد سیلاب داشتند. در میان عوامل ترکیبی، تعامل بین ارتفاع و شیب، قوی‌ترین اثر را در روند بهبودی اکولوژیکی نشان داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


جلیلیان، زهرا؛ امان‌اللهی، جمیل (1402). ارزیابی پتانسیل تخریب اکولوژیکی منطقه حفاظت‌شده کوسالان با استفاده از سنجش‌ازدور و GIS. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 12(1)، 41-61. doi: 10.22067/geoeh.2022.75467.1184
ساعدپناه، مهین؛ امان‌اللهی، جمیل (1403). ارزیابی تغییرات مکانی-زمانی کاربری اراضی بر اساس شاخص‌های کیفی اکولوژیکی (مطالعه موردی: حوضه دریاچه زریبار). جغرافیا و مخاطرات محیطی، 13(4)، 269-290. doi: 10.22067/geoeh.2024.86012. 1446
قاسمی آریان، یاسر؛ آذرنیوند، حسین؛ طویلی، علی (1400). ارزیابی و مقایسه شاخص‌های اکولوژیکی مراتع مناطق خشک، تحت دو نوع رویکرد مدیریتی اکولوژیک‌محور و اجتماعی- اکولوژیک‌محور (منطقه مورد مطالعه: شهرستان سربیشه خراسان جنوبی). تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 28(1)، 82-92. doi: 10.22092/ijrdr.2021.123857
مشیری، سجاد؛ نیکدل منور، احمد؛ جبرئیلی، محمدرضا؛ تیموری، ایرج؛ ولیزاده کامران، خلیل؛ فیضی‎زاده، بختیار (1404). ارزیابی تغییرات زمانی-مکانی شاخص زیست پذیری اکولوژیکی (منطقۀ مطالعه‌شده: کلان‌شهر تبریز). برنامه‌ریزی فضایی، 15(1)، 87-108.  doi: 10.22108/sppl.2025.141477.1787
ناصری، نازنین؛ حسین‌زاده نیری، میلاد؛ مصطفی‌زاده، رئوف (1402). تحلیل کیفیت فضای سبز شهرستان کرج با استفاده از شاخص اکولوژیکی سنجش‎ازدور (RSEI). جغرافیا و مطالعات محیطی، 14(53)، 40-55.  doi: 10.71740/ges.2025.979140