ارزیابی تغییرات زمانی–مکانی آبگیری تالاب میقان بر پایه سری زمانی تصاویر ماهواره‌ای در محیط GOOGLE EARTH ENGINE

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگل‏ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

چکیده

تالاب میقان طی دهه‌های اخیر با تغییرپذیری هیدرولوژیکی و کاهش تداوم آبگیری مواجه بوده است. در این پژوهش، تالاب میقان طی بازه ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۴ با استفاده از تصاویر لندست ۵، ۷ و ۸ در محیط Google Earth Engine پایش شده است. هدف، تحلیل تغییرات مکانی‑زمانی پهنه آبی و ارزیابی ناپایداری هیدرولوژیکی با بهره‌گیری از شاخص NDWI و الگوریتم‌های Transition و Seasonality از مجموعه داده JRC-GSW بود. نتایج نشان داد متوسط مساحت پهنه آبی از 10.7 کیلومترمربع (۲۰۰۴‑۱۹۹۵) به 3.9 کیلومترمربع (۲۰۱۴‑۲۰۰۵) کاهش و سپس به 19.8 کیلومترمربع (۲۰۲۴‑۲۰۱۵) افزایش یافته است. بیش از ۸۰ درصد آبگیری سالانه در زمستان و بهار رخ می‌دهد. الگوریتم Seasonality مشخص کرد ۲۵ درصد تالاب همیشه خشک، حدود ۷۰ درصد تنها ۱ تا ۵ ماه در سال آبدار و فقط 4.5 درصد دارای پوشش آبی پایدار است. نتایج Transition نیز نشان‌دهنده تبدیل بخشی از پهنه‌های فصلی به دائمی و ظهور پهنه‌های فصلی جدید است. به‌طور کلی، رژیم هیدرولوژیکی تالاب طی سه دهه شدیداً ناپایدار شده و به سیستمی فصلی و وابسته به رویدادهای کوتاه‌مدت اقلیمی تبدیل گردیده که تهدیدی جدی برای کارکردهای اکولوژیکی آن به شمار می‌رود. نوآوری پژوهش در تلفیق تحلیل‌های ماهانه بلندمدت با NDWI و الگوریتم‌های Transition و Seasonality در بستر GEE است که پایش مستمر، مدیریت منابع آب و برنامه‌ریزی احیای تالاب را فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


انصاری، امیر (۱۳۹۷). ارزیابی و شناخت وضعیت محیط‌زیست تالاب میقان اراک جهت تدوین برنامه توسعه پایدار. پژوهش‌های محیط‌زیست، ۹(۱۷)، ۲۹-۴۲.
خالدی، شهریار (۱۳۸۵). احیای کویر میقان. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۵(۶-۷)، ۱۳۳-۱۵۶.
خانقلی، الهه؛ نادری، مرتضی؛ هادی‌پور، مهرداد؛ عالی‌پور اردی، مهدی (۱۳۹۷). برآورد حداقل نیاز آبی محیط‌زیستی تالاب کویری میقان. اکوبیولوژی تالاب، ۱۰(۳)، ۹۱-۱۰۲.
خسرویان، مریم؛ انتظاری، علیرضا؛ رحمانی، ابوالفضل؛ باعقیده، محمد (۱۳۹۶). پایش تغییرات سطح آب دریاچه پریشان با استفاده از شاخص‌های سنجش‌ازدور. نشریه هیدروژئومورفولوژی، ۱۳، ۹۹-۱۲۰.
رضوی‌زاده، سمانه؛ درگاهیان، فاطمه؛ تیموری، سارا؛ گوهردوست، آزاده (۱۴۰۳). بررسی تغییرات پهنه‌های سیل‌گیر هامون‌های سیستان در سامانه Google Earth Engine. مجله علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، ۱۸(۶۷)، ۱۶-۳۰.
روحانی، نیما؛ رجایی، طاهر؛ مجردی، برات؛ جباری، احسان؛ شفیعی‌دارابی، سید احمد؛ حیدری بنی، مهران (۱۴۰۰). مطالعه اقلیمی تغییرات منابع عمده آب استان قم با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای و فناوری سنجش‌ازدور. فصلنامه علمیپژوهشی علوم محیطی، ۱۹(۱)، ۲۳۹-۲۵۸.
فرجی، مرجان؛ فاطمی نصرآبادی، سید باقر (۱۴۰۱). بررسی مقایسه‌ای شاخص‌های آب مستخرج از تصاویر ماهواره‌ای به‌منظور پایش تغییرات سطح پهنه‌های آبی با کمک سامانه گوگل‎ارث انجین (مطالعه موردی: تالاب میقان اراک). مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، ۱۰(۲)، ۳۹-۶۲.
فرمهینی فراهانی، محسن؛ درویش، محمد (۱۳۹۰). بررسی تأثیر ژئومورفولوژی و سازندهای تبخیری بر هیدرولوژی تالاب میقان. ژئوتکنیک و محیط‌زیست، ۶۲(۷)، ۱۳۴۵-۱۳۵۶.
فیض‌اله‌پور، مهدی (۱۴۰۲). تشخیص تغییرات پهنه آبی تالاب میقان با بهره‌گیری از شاخص‌های طیفی NDWI، MNDWI و AWEI و مدل‌های نظارت‌شده SVM در بازه زمانی ۱۳۷۳–۱۴۰۱. فصلنامه علمیپژوهشی مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، ۱۴ (۵۴)، ۱۰۴-۱۱۹.