تحلیل اثر تغییرات کاربری اراضی بر پهنه‌های سیلابی (مطالعه موردی: حوضه تنگراه، استان گلستان، ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانشیار ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده

تشخیص و پیش‌بینی تغییرات (LULC) در مدیریت منابع طبیعی و پایداری محیطی، اطلاعات مفیدی را در اختیار تصمیم‌گیرندگان منطقه‌ای قرار می‌دهد. در این پژوهش، نقشه‌های کاربری اراضی حوضه تنگراه در شمال شرق ایران برای سه دهه گذشته (2020، 2006، 1986) با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای زمین و با تکنیک سنجش از دور استخراج و تحلیل شده است. سپس تغییرات کاربری اراضی آتی برای سال 2040 با استفاده از مدل یکپارچه CA-Markov با توجه به سناریوی تداوم فرایند مدیریت فعلی شبیه‎سازی شده است. نتایج مدل CA–Markov نشان می‌دهد که در بازه زمانی 1986 تا 2020 بیشترین تغییر شکل مربوط به اراضی جنگلی است که از مقدار 13/479 کیلومتر مربع در سال 1986 به 16/360 کیلومتر مربع در سال 2020 کاهش یافته است. همچنین نقشه کاربری زمین برای سال 2040 توسط مدل CA–Markov پیش‌بینی شده است. نتایج پیش‌بینی مدل حاکی از افزایش معنی‌دار وسعت نواحی تکمیل‌شده و شهری به میزان 99/0% نسبت به سال 1986 است. به‌منظور میزان تأثیر تغییرات کاربری در سیلاب‎های رخ‌داده در منطقه، پهنه‌بندی در دو بازه زمانی 1986، 2040 در حوضه مورد نظر انجام گرفت. با بررسی پارامترها تأثیرگذار در مدل‌سازی سیلاب در نرم‌افزار، Anaconda4.20.0 برای دو سناریو سال‌های 1986 و 2040 مشخص شد بارش، فاصله از آبراهه و تغییرات کاربری نقش مؤثری در افزایش دبی اوج و حجم سیلاب و نقاط پرخطر داشته است. نتایج نشان داد که تغییرات کاربری اراضی بر پاسخ هیدرولوژیکی تأثیر زیادی دارد. این می‌تواند به مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب در مناطقی که مستعد سیل هستند کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

آرخی، صالح؛ ادیب نژاد، مصطفی (1390). ارزیابی کارایی الگوریتم‌های ماشین بردار پشتیبان جهت طبقه‌بندی کاربری اراضی با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای ETM+ لندست (مطالعه موردی: حوزه سد ایلام). تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 18 (3)، 420-440. doi: 10.22092/ijrdr.2011.102175

اسماعیل‌زاده، حسن؛ قنبری، یگانه (1404). آشکارسازی تغییرات کاربری/ پوشش اراضی در شهرها و ریسک‎های محیطی ناشی از آن (مطالعه موردی: منطقه 18 کلان‎شهر تهران). جغرافیا و پایداری محیط، 15(2)، 125-141. doi: 10.22126/ges.2025. 11656.2829
ایلدرمی، علیرضا؛ شایسته، کامران؛ ناصری نازنین (1398). تحلیل تغییرات کاربری اراضی شهرستان ملایر با استفاده از سنجه‌های سیمای سرزمین. مطالعات علوم محیط‌زیست، 4(4)، 2114-2122. https://www.jess.ir/article_101416.html
ایلدرمی، علیرضا؛ نوری، حمید؛ مهین، نادری؛ آقابیگی، ثریا؛ زینی‌وند، حسین (1396). پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از مدل زنجیرهای مارکوف و CA مارکوف (مطالعه موردی: حوضه آبریز گرین). پژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، 8(16)، 232-240. doi: 10.29252/jwmr.8.16.232
عزیزی، علی؛ ملک‌محمدی، بهرام (1394). الگوی دینامیکی مکانی-زمانی کاربری زمین و پوشش زمین و پیش‌بینی تغییرات با استفاده از مدل تلفیقی مارکوف. مجله جهانی مدیریت علوم محیطی، 2(3)، 223-234. doi: 10.7508/gjesm.2016.03.002
علیانی، حمیده؛ مالمیر، مریم؛ سرودی، مونا (1397). تشخیص تغییرات و پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی شهری با استفاده از مدل CA-Markov (مطالعه موردی: شهرستان تالش). علوم زمین زیست‌محیطی، 78(2)، 546-558. doi: 10.1007/s12665-019-8557-9
متین‌فر، حمیدرضا؛ سرمدیان، فریدون؛ علوی‌پناه، سید کاظم (1385). مقایسه طبقه‌بندی شیءگرا و پیکسل‌محور انواع کاربری/پوشش زمین بر اساس باندهای طیف، Lansadsat7 (مطالعه موردی: منطقه خشک ایران)، مجله کشاورزی آمریکایی-اروپایی، 4(4)، 456-448. https://www.scirp.org/ =1924454
مرادی، فرزاد؛ سید کابلی، حسام؛ لشکرآرا، بابک (1398). پیش‌بینی تغییرات کاربری/ پوشش اراضی آینده در دشت ایذه-پیون ایران با استفاده از مدل CA-Markov. مجله علوم زمین عربستان، 13(4)، 998-1010. doi: 10.1007/s12517-020-05984-6
میرعلیزاده‎فرد، سید رضا؛ علی‎بخشی، سیده مریم (1394). پایش و پیش‌بینی روند تغییرات کاربری اراضی با استفاده از مدل زنجیره مارکوف و مدل‌ساز تغییرات کاربری اراضی (مطالعه موردی: دشت برتش دهلران، ایلام). سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی، 7(4)، 11-26. https://girs.iaubushehr.ac.ir.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار