مدل‎سازی پیوند آب - غذا برای سنجش پایداری منابع آبخیز با استفاده از رویکرد سیستمی (مطالعه موردی: سراب صیدعلی استان لرستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

2 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

چکیده

تولید غذا با دردسترس‌بودن آب ارتباط نزدیکی دارد. در این راستا، مدل‌سازی همبست آب–غذا با استفاده از پویایی سیستم، بر پایه آمار و اطلاعات آب، غذا و جمعیت و با تأکید بر پایداری از طریق تحلیل اختلاف بین عرضه و تقاضا در دوره زمانی 1380 تا 1425، با استفاده از نرم‌افزار VENSIM در آبخیز سراب صیدعلی انجام پذیرفت. پس از اعتبارسنجی ساختاری و رفتاری، نتایج نشان داد که منابع آب طی دوره زمانی ۴۵ساله با کاهش 57/1 میلیارد مترمکعبی مواجه خواهد شد که بخش عمده آن مربوط به افت آب‌های زیرزمینی است. در بخش منابع غذایی از ۱۳۸۰ تا ۱۴۱۰، پایداری منابع غذایی افزایش داشته، به‌طوری که در ۱۴۱۰ عرضه غذا به میزان 715 هزار تن بر تقاضا پیشی می‎گیرد. از ۱۴۱۰ تا ۱۴۲۵ این روند معکوس شده و انباشت غذا در 1425 به 485 هزار تن رسیده که نشان‌دهنده افت ذخایر غذایی نسبت به سال 1410 می‎باشد. بر اساس تحلیل حساسیت و باتوجه‌به شرایط منطقه‎ای سطح کشت چغندرقند به‌عنوان مؤثرترین عامل در مدل شناسایی گردید. همچنین چهار سناریو پایه، تغییر الگوی کشت، توسعه سیستم فاضلاب و مدیریت تعداد دام و طیور بر مدل اعمال و مورد ارزیابی قرار گرفت. با مقایسه نتایج سه سناریو با مدل پایه (سناریو ۱)، می‌توان دریافت که ترکیب سناریو سوم با کاهش 03/1 میلیارد مترمکعبی منابع آب و سناریو چهارم با افزایش 08/2 میلیون‌تنی غذا، نسبت به دیگر سناریوها می‎توانند موجب ارتقا پایداری شوند؛ بنابراین، به‌کارگیری راهکارهای سیستمی و عملی در چارچوب سیاست‌های مدیریتی می‌تواند موجب ارتقا پایداری شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

اصلانی، مصطفی؛ منعم، محمدجواد؛ باقری، علی (۱۴۰۲). توسعه مدل مفهومی پیوند آب، غذا و انرژی (Nexus) در مدیریت آب در شبکه‌‎های آبیاری با استفاده از رویکرد پویایی سیستم‎‌ها. پ‍‍ژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز. ۱۴ (۲۸)، 16-36. https://doi. rg/10.61186/jwmr.14.28.16
جعغری، سمن‎ناز (1396). مدلسازی پویایی سیستم آب-غذا در مقیاس حوضه آبخیز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مهندسی عمران، دانشگاه تهران.
شاهدی، کاکا؛ کیانی، آرمان؛ بیاتی، فرشته (1402). ارزیابی پایداری آبخیز سراب صیدعلی شهرستان سلسله. جغرافیا و پایداری محیط، 13(2)، 57-39. https://doi.org/10.22126/ges.2023.8473.2599
شرکت مهندسین مشاور جاماب (1398). گزارش مدیریت یکپارچه بهره برداری و کنترل برداشت منابع آب استان لرستان. تهران.
هاشمی، سیده فاطمه؛ شاهنظری، علی؛ رایینی، محمود؛ شهبازبگیان، محمدرضا؛ اداموسکی، یان (۱۴۰۰). تعیین الگوی کشت بهینه در حوضه آبریز تجن با استفاده از مدل‌سازی سیستمی. پ‍‍ژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، ۱۲ (۲۳)، 155-168. https://doi.org/ 10.52547/jwmr.12.23.155

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار