ارزیابی و تحلیل درجه امنیت اکولوژیکی در چارچوب یکپارچه فضایی جلگه خزری با تأکید بر مناطق شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.

2 گروه برنامه‎ریزی، مدیریت محیط زیست و HSE، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 گروه مهندسی سوانح، آموزش و سیستم‌های محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 گروه مخاطرات محیطی، پژوهشکده علوم دریایی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

امنیت اکولوژیکی، شامل حفظ سلامت و یکپارچگی اکوسیستم، نقش کلیدی در دست‎یابی به توسعه پایدار دارد. در جلگه خزری، به‌عنوان یک کانون مهم تنوع زیستی در ایران، تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسانی از عوامل تهدید امنیت اکولوژیکی هستند. این مطالعه باهدف بررسی تغییرات امنیت اکولوژیکی این جلگه در زنجیره شهری ساری - قائم‌شهر - بابل - آمل از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۳ انجام شد. به این منظور، مؤلفه‌های محیطی شامل وسعت سطوح نفوذناپذیر (ISA)، نسبت مساحت بیوتوپ (BAR)، شاخص‎ تراکم شهری (CDI)، شدت گسترش شهری (UEI)، نسبت پوشش‎گیاهی (PV)، شاخص نرمال‌شده رطوبت زمین (NDMI)، شاخص تغییر در دمای اراضی شهری (UTFVI)، شاخص تعدیل‌یافته نرمال پوشش گیاهی و خاک (MSAVI)، شاخص نرمال‌شده خاک لخت و بایر (NDBSI) و تراکم جاده از روی تصاویر ماهواره‌ای لندست محاسبه شد. سپس درصد مقادیر ویژه با کاهش مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای هر یک از پارامترها محاسبه و معادله‎سازی درجه امنیت اکولوژیکی برای پهنه موردنظر انجام شد. یافته‌ها نشان داد که در 7/72 درصد از پهنه، امنیت اکولوژیکی بالا، 9/15 درصد امنیت متوسط و 4/11 درصد امنیت پایینی وجود داشت. همچنین، 4 درصد از وسعت مناطق دارای امنیت اکولوژیکی بالا کاسته و 1/2 و 9/1 درصد بر مناطق با امنیت متوسط و پایین افزوده شده است. بر اساس نتایج، ازبین‌رفتن پوشش گیاهی و تراکم شهری به طور قابل‌توجهی بر کاهش امنیت اکولوژیکی تأثیر گذاشته است که مستلزم برنامه‌ریزی و مدیریت دقیق کاربری اراضی در این منطقه با تمرکز ویژه بر حفاظت و تقویت مناطق با امنیت اکولوژیکی بالا، به‌ویژه پوشش طبیعی، و کنترل گسترش مناطق ساخته شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

دستی گردی، مرتضی؛ نادی، مهدی؛ شامگانی مشهدی، بهاره؛ حاتمی پور، محدثه؛ مهدوی امرئی، امید (1403). تحلیل روند پوشش گیاهی در استان مازندران با تاکید بر تغییرات کاربری اراضی با استفاده از سری زمانی NDVI سنجنده مودیس. پ‍‍ژوهشنامه مدیریت حوزه آبخیز، 15 (2)، 105-118. https://doi.org/10.61186/jwmr.15.2.105
سادات، مهدیس؛ ذوقی، محمود؛ امیری، محمدجواد (1403). بررسی اثر‌های برخی از شاخص‌های اکولوژیکی لکه‌های جنگلی بر‌روی عرضۀ خدمات اکوسیستمی منتخب (منطقۀ مورد مطالعه: بخش شرقی استان گیلان). جغرافیا و برنامه‎ریزی محیطی، 35(1)، 89-110. https://doi.org/10.22108/gep.2023.138399.1595
کنعانی، مریم؛ شیخ زین الدین، آذر (1403). ارزیابی امنیت اکولوژیکی استان فارس بر مبنای ردپای اکولوژیکی. محیط شناسی، 50 (4)، 539-561. https://doi.org/10.22059/jes.2025.384447.1008546
جغرافیا و پایداری محیط
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 58
فروردین 1405
صفحه 143-163

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار