شناسایی و اولویت‌بندی معیار‌های مؤثر بر ایجاد شهرهای اسفنجی با استفاده از روش سوارای فازی شهودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

شهرهای اسفنجی به‌عنوان یک راهکار نوین در راستای مدیریت آب‌های سطحی و کاهش اثرات آن در کشور چین مطرح گردید. این رویکرد که با تلفیق عناصر طبیعی با عناصر محیط‌های شهری انجام شده بود به دنبال افزایش تاب‌آوری شهری، بهبود جذب و ذخیره رواناب‌ها و کاهش خطرات ناشی از سیلاب‌های شهری است تا اثرات منفی تغییرات اقلیمی و رویکرد توسعه‌ای مبتنی بر زیرساخت‌های سخت و غیر قابل نفوذپذیر را کاهش دهد. باوجود توجه گسترده به شهرهای اسفنجی در مطالعات بین‌المللی، تحلیل جامع و یکپارچه‌ای دررابطه‌با معیارهای اجرایی آن در پژوهش‌های داخلی ارائه نشده است. این خلأ، ضرورت تعیین معیار‌های مؤثر بر اجرای آن را برجسته می‌سازد. به همین منظور هدف پژوهش حاضر، شناسایی و رتبه‌بندی معیار‌های مؤثر بر ایجاد شهرهای اسفنجی با استفاده از روش سوارای فازی شهودی با منطق دایره‌ای است. در همین راستا در مطالعه حاضر، معیار‌های مرتبط با شهر اسفنجی از مطالعات علمی داخلی و خارجی استخراج و با دریافت نظر ۹ متخصص، وزن‌دهی آن‌ها انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که از میان 36 معیار مستخرج شده، شدت بارش، وجود پایگاه‌های جامع داده اطلاعات، میزان نفوذپذیری فضاهای شهری، سیستم‌های سنجش میزان رواناب و یکپارچگی میان زیرساخت‌های خاکستری؛ سبز و آبی با بیشترین میزان وزن تخصیص‌یافته، از مهم‌ترین عوامل مؤثر در تحقق شهرهای اسفنجی محسوب می‌شوند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند مبنای علمی قابل‌اتکایی برای برنامه‌ریزان شهری و سیاست‌گذاران فراهم کند تا با شناسایی و اولویت‌بندی معیار‌های کلیدی این رویکرد، فرایند اجرایی شهرهای اسفنجی را در ایران به‌صورت نظام‌مند و هدفمند پیش برند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسدی، محمدرضا؛ اخترکاوان، مهدی (1399). شهر اسفنجی گامی به سوی آینده و نقش آن در مقابله با سیلاب‌ها. هفتمین همایش علمی‌پژوهشی توسعه و ترویج علوم معماری و شهرسازی ایران، تهران. https://civilica.com/doc/ 1180510
پرهیزگار، فاطمه؛ سلطانی، علی؛ ایزدی، حسن؛ طالب‌بیدختی، ناصر (1400). امکان‌سنجی به کارگیری رویکرد شهر اسفنجی در منطقه کلان شهری، نمونه موردی: شیراز. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه شیراز.
جانی‌پور، بهروز؛ امینی‌فرد، زهرا (1402). افزایش تاب‌آوری محیط‌زیست شهری با زیرساخت‌های سبز در شهر اسفنجی با رویکرد توسعه کم اثر (LID). اولین همایش ملی راهبردهای توسعه فضای سبز در شهرهای حاشیه کویر، قم. https:// civilica.com/doc/2097443
جمشیدی، مژده (1403).رویکرد شهرهای اسفنجی برای تحقق پایداری منابع آبی در شهرهای کویری. اولین کنفرانس ملی راهبردهای مهندسی و مدیریتی در سامانه‌های آبی، اصفهان. https://civilica.com/doc/2120454
حاجی الیاسی، علی (1397). شهر اسفنجی دیدگاهی نوین از منظر آبخوانداری شهری به منظور مدیریت و بهره‌برداری از سیلاب‌های شهری. کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران، تهران. https://civilica .com/doc/846225
خسروی، امیررضا؛ ژاله، کیارش؛ قاضی‌مرادی، مصطفی (1401). مروری بر پژوهش‌های صورت گرفته از تلفیق دو حوزۀ شهر اسفنجی و تامین مالی سبز با شناسایی خلاءهای تحقیقاتی. اولین همایش مهندسی عمران و منابع زمین، تهران. https://civilica.com/doc/1644694
زیاری، کرامت اله؛ منصوری‌اطمینان، ابوالفضل (1402). واکاوی نقش شکل‌گیری شهرهای اسفنجی بر کاهش آسیب‌پذیری‌های ناشی‌از سیلاب‌های شهری (مورد پژوهی: شهر مشهد). دومین رویداد بین‌المللی نمایشگاهی مدیریت بحران ایران قوی، تهران. https://civilica.com/doc/1927642
صمیمی، کیانوش؛ پاکان، مهیار؛ سینایی، یحیی (1401). مروری بر اجزای شهرهای اسفنجی ساخته شده از بتن متخلخل در راستای توسعه پایدار. مصالح و سازه های بتنی، 7(1)، 46-59. https://doi.org/10.30478/jcsm.2022. 344918.1270
محمودی زرندی، مهناز؛ پاکاری، ندا (1391). طراحی جزئیات مناسب بام سبز برای کاهش مصرف انرژی ساختمان. معماری و شهرسازی آرامانشهر ، 6(11) ، 141-151 . https://www.armanshahrjournal.com/article_33471.html
نوری، محبوبه؛ رضایی، محمدرضا (1402: الف). ارزیابی تحلیل فرصت‌ها و چالش‌های اجرایی سیاست بازیافت آب در طرح شهر اسفنجی. دومین همایش ملی مدیریت کیفیت آب و چهارمین همایش ملی مدیریت مصرف آب با رویکرد کاهش هدررفت و بازیافت، تهران. https://civilica.com/doc/1975581
نوری، محبوبه؛ رضایی، محمدرضا (1402: پ). کاربرد فناوری‌های زیست‌محیطی در ایجاد روسازی بوم شهر اسفنجی( نمونه موردی: شهر شیراز). برنامه ریزی فضایی(جغرافیا)، 13(4) ، 97-114. https://doi.org/10.22108/sppl.2024 .139409.1752
نوری، محبوبه؛ رضایی، محمدرضا (1402:ب). ارزیابی روند گسترش زیرساخت‌های شهر اسفنجی به عنوان مکانیسم موثر در مدیریت منابع آب به منظور تحقق توسعه پایدار شهر شیراز. دومین همایش ملی مدیریت کیفیت آب و چهارمین همایش ملی مدیریت مصرف آب با رویکرد کاهش هدررفت و بازیافت، تهران. https://civilica.com/doc/1975493
نوری، محبوبه؛ رضایی، محمدرضا؛ عسگری، ابراهیم (1402). ارزیابی نقش شهر اسفنجی به عنوان شهری سبز- آبی در ارتقاء سطح خدمات اکوسیستم شهر شیراز. پژوهش‌های جغرافیایی برنامه ریزی شهری، 13(4) ، 133-153. http://doi. org/10.22059/JURBANGEO.2024.369561.1892
هاشم‌پور، رحیم؛ شجاع‌رضوی، نیلوفر (1396). بررسی رویکرد نوین شهر اسفنجی و عوامل مؤثر بر آن. پنجمین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران. https://civilica.com/doc/734822
یمانی، علیرضا؛ آدرسی، مصطفی؛ کریمایی، مجتبی (1400). توسعۀ پایدار شهری با تکیه‌بر مفهوم شهر اسفنجی و مطالعة تخصصی روسازی با بتن متخلخل در شهر اسفنجی. اولین کنفرانس بین‌المللی طراحی و مدیریت ساخت پایدار، جزیره کیش. https://civilica.com/doc/1430270