ارزیابی پایداری آبخیز سراب صیدعلی شهرستان سلسله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

2 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

چکیده

ارزیابی پایداری آبخیزها ازآن‌جهت که بیانگر تغییر وضعیت زیست‌بوم‌ها در ابعاد مکانی و زمانی است دارای اهمیت می‌باشد. باتوجه‌به اهمیت موضوع پایداری، پژوهش حاضر به مطالعه پایداری آبخیز سراب صیدعلی واقع در استان لرستان می‌پردازد. با استفاده از شاخص پایداری آبخیز (WSI) و چهارچوب مفهومی HELP که معیارهای آن بر جنبه‌های هیدرولوژی (کمی و کیفی)، محیط‌زیست، حیات و سیاست‌گذاری و متغیرهایی مانند دردسترس‌بودن آب و تغییرات آن، اسیدیته و هدایت الکتریکی آب، توسعه سیستم‌های فاضلاب، شاخص فشار محیطی، پوشش گیاهی، گسترش مناطق حفاظت شده، درآمد سالانه خالص، شاخص توسعه انسانی و تغییرات مربوط به آن، سطح و پیشرفت آموزش، مطالعه و اجرای طرح‌های جامع مدیریت منابع آب و آبخیزها و تأکید بر یک رابطه تعاملی و منطقی با شاخص‎های فشار (P) حالت (S) و پاسخ (R) سطح پایداری آبخیز مورد ارزیابی قرار گرفت. میانگین امتیازات شاخص فشار، حالت و پاسخ به ترتیب 81/0، 6/0 و 37/0 برآورد گردید. همچنین میانگین امتیاز معیارهای هیدرولوژی، محیط‌زیست، حیات و سیاست‌گذاری به ترتیب 41/0، 58/0، 66/0 و 75/0 به دست آمد. نتایج ارزیابی شاخص فشار، حالت و پاسخ نشان داد که امتیاز شاخص پایداری آبخیز با مقدار 6/0 در سطح متوسطی از پایداری قرار دارد که دو عامل هیدرولوژی و محیط‌زیست باعث ایجاد سطح ضعیفی از پایداری شده‎اند، لذا برای ارتقای و بهبود پایداری لازم است تدابیری در جهت مدیریت جامع منابع آب از لحاظ افزایش بهره‎وری، صرفه‎جویی و احداث سیستم‎های فاضلاب و مدیریت زیستگاه از طریق گسترش مناطق حفاظت شده با تأکید بر شاخص‎های فشار، حالت و پاسخ اندیشیده شود. 

کلیدواژه‌ها


آهنی، منا؛ افشار کاظمی، محمدعلی (1400). تبیین جایگاه ایران در جهان بر مبنای توسعه پایدار: با رویکرد زیست‌محیطی. پایداری، توسعه و محیط‌زیست، 2 (2)، 35-52.
اسدی نلیوان، امید (1391). تعیین معیارها و شاخص‎های پایداری حوزه آبخیز با استفاده از روش IUCN مطالعه موردی طالقان-زیدشت1. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران.
حیدری مطلق، آرین؛ سبزواری، یاسر؛ نصراللهی، علی‎حیدر (1397). تحلیل روند خشکسالی هیدرولوژیکی با استفاده از شاخص SDI در حوزه آبریز رودخانه الشتر. هفتمین همایش ملی سامانه‎های سطوح آبگیر باران، تهران.
حیرانی، امیررضا؛ بهزادفر، مرتضی؛ علائی، نازیلا؛ حزباوی، زینب (1401). ارزیابی پایداری بوم‌شناختی در حوزه آبخیز توتلی در استان خراسان شمالی. جغرافیا و مطالعات محیطی، 11 (42)، 152-169.
خیراندیش، حامد؛ صادقی پور، احمد؛ محمدی کنگرانی، حنانه (1400). ارزیابی پایداری آبخیز بختگان با کاربرد مدل اچ‌ای‌ال‌پی. پژوهش‎های آبخیزداری، 34 (2)، 48-60.
خیراندیش، حامد؛ صادقی پور، احمد؛ محمدی کنگرانی، حنانه (1399). مقایسۀ دو روش HELP و سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری در ارزیابی پایداری حوزۀ آبخیز (مطالعۀ موردی: حوزۀ بختگان استان فارس). نشریه مهندسی اکوسیستم بیابان، ۹ (۲۸)، 103-117.
عربیون، ابوالقاسم؛ عبدالله زاده، غلامحسین (1392). مقدمه‌ای بر توسعه پایدار کشاورزی. تهران: سمت.
شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران (1389). گزارش طرح سیستمی حوضه آبریز رودخانه کرخه. تهران.
شرکت مهندسین مشاور جاماب (1398). گزارش مدیریت یکپارچه بهره‌برداری و کنترل برداشت منابع آب استان لرستان. تهران.
کاظمی، محمد؛ کمالی مسکونی، احسان (1397). ارزیابی پایداری حوزه آبخیز بر اساس مدل HELP (مطالعه موردی: حوزه آبخیز بهشت گمشده، استان فارس). ترویج و توسعه آبخیزداری، 6 (22)، 7-18.
محمدی، طاهره؛ دستورانی، محمدتقی (1396). ارزیابی پایداری حوزه‌ با استفاده از روش شاخص پایداری آبخیز. هیدروژئومورفولوژی، 4 (10)، 64-41.
مهری، رضا؛ سعدالدین، امیر؛ اونق، مجید؛ حاج ملاحسینی، ابوالفضل (1391). توسعه و به کارگیری شاخص پایداری آبخیز (WSI) برای آبخیز چهل چای، رودخانه گرگان رود استان گلستان. اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار. تهران.