شناسایی شرایط همدید بارش‎های حدی و فراگیر در کرانه‎های غربی خزر با تأکید بر الگوهای ضخامت جو

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

در این پژوهش با استفاده از پایگاه داده‎ بارش کرانه‎های غربی خزر، نقشه‎های هم‎بارش روزانه‎ این پهنه، از تاریخ 1/1/1340 تا 10/11/1383 روی یاخته‎هایی به ابعاد 14×14 کیلومتر، به‎روش کریجینگ میان‎یابی و ترسیم شد. این داده‎ها، دسترسی به اطلاعات 48 نقطه‎ مکانی پهنه‎ مطالعاتی را برای 15992 روز و امکان محاسبه‎ مقادیر هر روز بارش، بیشینه‎ بارش و درصد مساحت زیر بارش را فراهم آورد. بر این اساس حدی‎ترین و فراگیرترین بارش‎ها شناسایی و 109 روز از این بارش‎ها، بر اساس شاخص پایه‎ صدک 99ام، برای بررسی و تحلیل انتخاب شدند. با بهره‎گیری از رویکرد محیطی به گردشی و تحلیل خوشه‎ای پایگانی به‎روش ادغام "وارد"، سه الگوی گردشی ضخامت جو بین ترازهای 500-1000 هکتوپاسکال شناسایی شد. در ادامه، برای تحلیل بارش‎ها در هر الگوی ضخامت جو، روز نماینده بر اساس ضریب همبستگی با آستانه‎ 95درصد تعیین و در این روزها نقشه‎های فشار تراز دریا، ضخامت جو ترازهای 500-1000 هکتوپاسکال، توابع جبهه‎زایی و شار همگرایی رطوبت ترازهای 500، 600، 700، 850، 925 و 1000 هکتوپاسکال ترسیم و تحلیل شد. بررسی ها نشان از استقرار فرودی به‎نسبت عمیق بر بخش‎های شمالی و شمال غربی دریای خزر حدفاصل دو توده‎ آبی خزر و سیاه دارد که زمینه را برای رخداد بارش‎های حدی و فراگیر در پهنه‎ مطالعاتی فراهم می‎کند. تحلیل نقشه‎های تابع جبهه‎زایی، وجود کانون‎های جبهه‎زایی را روی دریای خزر و اطراف آن تأیید می‎کند. تحلیل تابع شار همگرایی رطوبت هم نشان از نقش دریای خزر، دریای سیاه و دریاچه آرال در تأمین رطوبت بارش‎ها دارد.

کلیدواژه‌ها