مدلسازی تخصیص کاربری اراضی پایدار در اصفهان بزرگ با استفاده از ارزیابی چندمعیاره در محیط GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه صنعتی اصفهان- دانشکده منابع طبیعی -گروه محیط زیست

2 گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان ، اصفهان،ایران

3 مدیر گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران

10.22126/ges.2020.5194.2223

چکیده

ارزیابی تناسب اراضی نقش مهمی در مدیریت پایدار محیط‌زیست به عهده دارد و پیش نیاز برنامه‌ریزی سرزمین می‌باشد که پایداری فعالیت‌ها و توسعه پایدار را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی و مدل‌سازی کاربری‌های کشاورزی، توسعه شهری و صنعتی اصفهان بزرگ (به‌عنوان مهم‌ترین مرکز تمرکز جمعیتی استان اصفهان و قطب مهم کشاورزی و صنعتی کشور) با استفاده از داده‌های سال 1397 صورت گرفته است. برنامه‌ریزی کاربری اراضی به‌طور فزاینده‌ای بر جنبه‌های مربوط به حفظ محیط‌زیست و توسعه پایدار تمرکز دارد. انتخاب مناطق مناسب برای این امر، فرایندی پیچیده و وابسته به بسیاری از عوامل می‌باشد که بر مبنای آن‌ها تصمیم‌گیری شود. در این پژوهش از مدل‌های ارزیابی چندمعیاره تخصیص کاربری اراضی بر پایه سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده گردید. ابتدا داده‌های موردنیاز (شامل متغیرهای توپوگرافی، منابع آب، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، دسترسی‌ها، عوامل زیرساختی، منابع زیستی، پارامترهای خاک و اقلیم) شناسایی و نقشه‌های تناسب آن‌ها به روش فازی تهیه و وزن عوامل با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبیتعیین گردید، سپس نقشه‌های تهیه شده، با استفاده از روش ترکیب خطی وزنی باهم تلفیق شده و درنهایت نقشه‌های نهایی تناسب اراضی با توجه به نظرات متخصصین تهیه و طبقه‌بندی گردید. نتایج پژوهش نشان داد که حدود 586/9، 197/2 و 24 کیلومترمربع (20/3%، 6/9 % و 0/08%) از مساحت کل منطقه به ترتیب برای کاربری‌های کشاورزی، توسعه شهری و صنعتی مناسب می‌باشد. همچنین شمال غرب و جنوب شرق منطقه در محدوده نامناسب قرار دارد. براساس نتایج پژوهش حاضر، تکنیک‌های ارزیابی چندمعیاره و سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزاری کارآمد برای ارزیابی و برنامه‌ریزی اراضی می‌باشند. نتایج این پژوهش، می‌تواند به عنوان یک تحلیل تصمیم‌گیری چندمعیاره برای به دست آوردن بینشی عمیق جهت استفاده پایدار از منابع طبیعی محسوب شده و بر اساس آن سه سناریوی ممکن (روند اکولوژیکی و اقتصادی اجتماعی فعلی، حفاظت از اراضی کشاورزی و توسعه شهری-صنعتی) طراحی و مدل‌سازی شود.

کلیدواژه‌ها