تحلیل آماری – همدیدی تاریخ اولین بارش موثر در غرب و شمال غرب ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران

2 دانشجو

3 دانشحو

10.22126/ges.2020.4514.2117

چکیده

یکی از مهمترین مباحث در رابطه با بارش و کشت گندم دیم، تاریخ رخداد اولین بارش موثر یا عبارتی بارشی که بتواند رطوبت خاک جهت کاشت را فراهم نماید، می باشد. این پژوهش باهدف مطالعه تغییرپذیری و روند احتمالی در تاریخ اولین بارش موثر و شرایط همدید منجر به رخداد آن در شمال غرب و غرب ایران انجام‌شده است. به این منظور، داده‌های بارش ایستگاه‌های منطقه از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید. ابتدا اولین بارش‌ یک یا دو روز متوالی حداقل 5 میلی‌متر همراه با رخداد بارشی دیگر با فاصله زمانی کمتر از 10 روز به‌عنوان اولین بارش مؤثر انتخاب شد. در گام بعد با استفاده از ازمون من-کندال و شیب خط وجود روند در تاریخ رخداد اولین بارش موثر در منطقه بررسی گردید. در ادامه، با استفاده از داده‌های ارتفاع ژئوپتانسیل، باد و رطوبت تراز 850 و 500 هکتوپاسکال نسخه (ERA-Interim) اخذشده از وبگاه ECMWF، الگوهای همدید بارش‌های مؤثر با استفاده از روش تحلیل خوشه‌ای شناسایی گردید. نتایج نشان داد که بیش از 90 درصد اولین بارش‌های مؤثر در ماه اکتبر رخ‌ داده است. ایستگاه‌های اردبیل، سنندج، خرم‌آباد، کرمانشاه، زنجان، ارومیه، تبریز و همدان به ترتیب دارای زودترین میانگین اقلیمی شروع اولین بارش مؤثر در دوره (1987-2016) بوده‌اند. بیشترین و کمترین اختلاف بین سالیانه در تاریخ رخدادها به ترتیب در ایستگاه ارومیه و اردبیل مشاهده شد. گرچه نوسانات بین سالیانه بالایی در تاریخ رخداد وجود دارد اما بررسی روند آن‌ها با آزمون من-کندال نشان داد که روند تغییرات همه ایستگاه‌های موردمطالعه در دو دوره بررسی، در سطح 5 درصد معنی‌دار نمی‌باشد. الگوهای همدید ایجادکننده اولین بارش-های مؤثر منطقه شامل ناوه کوتاه، بندال امگا و کم‌ارتفاع بریده و ناوه بلند مدیترانه بوده‌اند. در این بین، بندال امگا به دلیل دسترسی بیش‌تر به رطوبت و شرایط ناپایداری حاصل از ریزش هوای سرد، با بارش فراگیرتری در منطقه همراه بوده است.

کلیدواژه‌ها